8 dingen die je moet weten over identiteitsfraude

1. Wat is identiteitsfraude?

Bij identiteitsfraude gebruikt iemand jouw persoonlijke gegevens om zich als jou voor te doen. Dat kan gaan om je naam, adres of geboortedatum. Maar ook om gevoelige informatie, zoals je BSN (burgerservicenummer) of een kopie van je paspoort. Een crimineel kan met deze gegevens financiële producten aanvragen of bestellingen plaatsen. Soms gebeurt dat zonder dat je het doorhebt.

Stel dat je ineens een rekening ontvangt voor een product dat je nooit hebt besteld. Of je krijgt een brief over een nieuwe verzekering op jouw naam. Dat kan een teken zijn dat iemand jouw identiteit misbruikt. Identiteitsfraude kan iedereen overkomen. Criminelen zoeken steeds slimmere manieren om gegevens te verzamelen. Bijvoorbeeld met kunstmatige intelligentie (AI). Daarom is het belangrijk dat je goed blijft opletten. Hoe je dat doet, leggen we verderop in dit artikel uit.

2. Hoe herken je identiteitsfraude?

Identiteitsfraude begint vaak met kleine signalen. Misschien krijg je post of e-mails over aankopen die je niet hebt gedaan. Of een herinnering om te betalen bij een bedrijf waar je geen klant bent. Soms zie je een onbekende afschrijving op je rekening. Of merk je dat er een account voor sociale media is aangemaakt op jouw naam.

Controleer daarom regelmatig je bankrekening en post. Zie je iets dat niet klopt? Neem dan contact op met de organisatie die hierbij betrokken is. Gaat het om geld of betalingen? Meld het dan ook bij je bank. Denk je dat er misbruik wordt gemaakt van je persoonlijke gegevens? Dan kun je aangifte doen bij de politie. Hoe eerder je reageert, hoe beter je verdere schade voorkomt.

3. Voorbeelden uit de praktijk

Identiteitsfraude kan op veel manieren gebeuren. Soms raakt iemand een identiteitsbewijs kwijt of wordt het gestolen. Een crimineel probeert dan met jouw paspoort of rijbewijs een rekening te openen. Dat heet fraude met identiteitsdocumenten. In sommige gevallen worden deze gegevens verkocht op het ‘dark web’. Dat is een verborgen deel van het internet waar criminelen actief zijn.

Een veelgebruikte manier waarmee criminelen aan identiteitsbewijzen komen, zijn job- en rentalscams. Hierbij doen criminelen zich voor als werkgever of verhuurder. Je denkt dat je kans maakt op een baan of appartement. Daarna vragen criminelen om persoonlijke gegevens, zoals een kopie van je identiteitsbewijs. Deze gegevens worden vervolgens misbruikt voor identiteitsfraude. Bijvoorbeeld om rekeningen te openen of aankopen te doen op jouw naam.

Identiteitsfraude gebeurt ook op sociale media. Iemand kan jouw foto’s gebruiken voor een nieuw account. Dat lijkt op jouw account, maar is nep. Criminelen benaderen hiermee anderen en doen alsof ze jou zijn. Controleer daarom regelmatig of er geen nepaccounts met jouw foto’s online staan. Dat kan door op je naam te zoeken via je eigen sociale media of in een zoekmachine.

Het komt ook voor dat iemand jouw gegevens gebruikt om online te bestellen met ‘achteraf betalen’. De rekening hiervan komt dan bij jou terecht. Ontvang je een rekening voor een bestelling die je nooit hebt gedaan? Dan heeft iemand jouw gegevens misbruikt om bestellingen te doen.

4. Hoe komen criminelen aan jouw gegevens?

Criminelen komen op allerlei manieren aan persoonlijke informatie. Een datalek bij een bedrijf kan ervoor zorgen dat gevoelige informatie openbaar wordt. Denk aan e-mailadressen, klantnummers of telefoonnummers. Je kunt controleren of jouw e-mailadres betrokken is bij een datalek. Zo zie je sneller of jouw gegevens misschien zijn misbruikt.

Soms gebruiken criminelen phishing om gegevens te verzamelen. Ze sturen dan een nepbericht dat lijkt op een bericht van een bekende organisatie. Bijvoorbeeld een mail van je bank of verzekeraar. Die vraagt jou om een rekening die nog openstaat te betalen. Ook nepwebsites komen vaak voor. De website lijkt betrouwbaar, maar is bedoeld om gegevens te verzamelen. Bijvoorbeeld door je te vragen om in te loggen. Je gegevens invoeren lijkt onschuldig, maar ze komen direct bij criminelen terecht.

Criminelen halen ook informatie uit openbare profielen op sociale media. Je deelt daar vaak gegevens zoals je naam, werk, woonplaats of interesses. Deze informatie kan worden gebruikt om je te benaderen of gerichte nepberichten te sturen. Sta je er wel eens bij stil hoeveel je online over jezelf deelt? Je beschermt jezelf door je sociale media-profielen af te schermen.

Daarnaast kun je sterke en unieke wachtwoorden gebruiken. En zet tweestapsverificatie aan als het kan. Daarmee log je in met twee stappen. Bijvoorbeeld met een wachtwoord en een code. Dat maakt misbruik moeilijker.

En deel persoonlijke informatie alleen via beveiligde websites. Let op ‘https://’ in de adresbalk. Controleer ook altijd of de link er normaal uitziet. Met ‘normaal’ bedoelen we: de link moet er betrouwbaar en herkenbaar uitzien. Dus geen rare woorden, spelfouten, extra cijfers of vreemde toevoegingen. Bijvoorbeeld: “bank.nl” is logisch, maar “bànk-secure-pay123.com” niet. Als een link er vreemd uitziet, klik er dan niet op.

5. Gebeurt identiteitsfraude alleen online?

Veel identiteitsfraude gebeurt online. Maar offline kan ook veel misgaan. Denk aan een

weggegooide brief met persoonlijke gegevens, of belangrijke post die uit de brievenbus wordt gehengeld. Ook oude bankafschriften en loonstroken horen bij vertrouwelijke documenten. Criminelen hebben soms maar een paar gegevens nodig om misbruik te maken.

Vernietig documenten die je niet meer nodig hebt. Dat kan met een papierversnipperaar. Heb je die niet? Maak dan belangrijke gegevens zoals je burgerservicenummer onleesbaar met een watervaste stift. En bewaar identiteitsdocumenten op een veilige plek. Dat kan een kluis zijn. Maar een afgesloten lade of een verstopplek in huis werkt ook. Het belangrijkste is dat je documenten niet overal rondslingeren.

6. Hoe deel je je identiteitsbewijs veilig?

Je deelt je identiteitsbewijs alleen als het echt moet. In veel situaties – zoals bij een werkgever, verhuurder of hotel – mag je het burgerservicenummer onleesbaar maken. Gebruik daarvoor bijvoorbeeld de KopieID-app. Die maakt het nummer onleesbaar en voegt een watermerk toe in de kopie. Dat is een extra beveiliging: een zichtbaar teken zodat duidelijk is dat het om een kopie gaat.

Let ook op de lange code onderaan oudere identiteitsbewijzen. Vaak staat je burgerservicenummer daar ook in. Maak die dus onleesbaar als je een kopie deelt. Vraag organisaties altijd waarom ze een kopie nodig hebben en hoe ze die bewaren. In de meeste gevallen hoeven zij jouw volledige gegevens niet te zien.

Voor sommige producten werkt het anders. Vraag je een betaal-, spaar- of beleggingsrekening aan bij Nationale-Nederlanden? Dan moet je je identiteit helemaal bevestigen, dus met je BSN zichtbaar. Je doet dit altijd via een veilige online omgeving. Dit maakt online bankieren veiliger voor jou en voor ons.

Je identificeert je voor een spaar- of beleggingsrekening via mijn.nn. Voor een betaalrekening gebruik je de NN App. Hiervoor heb je een telefoon of tablet met camera, GPS en internet nodig. Via een aparte, beveiligde webpagina scan je je identiteitsbewijs. Dit gebeurt alleen binnen deze gecontroleerde, beveiligde omgeving.

7. Wat doe je als je slachtoffer bent?

Ben je slachtoffer van identiteitsfraude? Dan is snel handelen belangrijk. Neem meteen contact op met je bank of verzekeraar. Of met de organisatie waar jouw gegevens zijn misbruikt. Doe daarna aangifte bij de politie. Meld het ook bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI).

Bewaar belangrijke documenten zoals e-mails en brieven, en maak schermafbeeldingen van meldingen. Die informatie helpt om misbruik te bewijzen. De organisatie kan dan maatregelen nemen. Soms kunnen betalingen worden teruggedraaid of geblokkeerd.

8. Let op elkaar

Identiteitsfraude kan iedereen overkomen, jong en oud. Bespreek dit daarom met familieleden, buren en vrienden. Vertel hoe zij hun gegevens veilig kunnen houden. En vraag ze om nooit zomaar documenten te delen. Ook online kun je elkaar helpen. Zie je een nepaccount van iemand die je kent? Meld dit dan direct. Zo blijf je samen goed opletten.