Wat is kunstmatige intelligentie (AI)?
Kunstmatige intelligentie, of artificiële intelligentie (AI), betekent dat computers zelf leren denken en beslissen. Ze herkennen patronen. Die kennis gebruiken ze om mensen na te doen. Denk aan teksten die lijken alsof ze door een bekende van jou zijn geschreven. Of stemmen die heel echt klinken. AI wordt veel gebruikt voor nuttige dingen, zoals de klantenservice verbeteren. Maar het heeft ook nadelen. Criminelen maken er bijvoorbeeld gebruik van. Hierdoor speelt AI een steeds grotere rol in onze cyberveiligheid.
AI maakt fraude voor criminelen namelijk een stuk makkelijker. Met AI schrijven ze bijvoorbeeld foutloze e-mails die echt lijken. Zo lijken hun berichten betrouwbaarder. Ze kunnen zelfs jouw schrijfstijl kopiëren. Of ze maken video’s en stemmen na: deepfakes. Daarnaast zijn veel AI-programma’s gratis of goedkoop. Iedereen kan ermee aan de slag, dus ook criminelen. Hierdoor kunnen ze op grote schaal berichten, betaalverzoeken of deepfakes maken. Zonder veel technische kennis. Dit laat ook goed zien waarom AI fraude makkelijker maakt voor criminelen.
Hoe ziet fraude met AI eruit?
Het gevaar van AI is dat oplichting steeds moeilijker te herkennen is. Berichten van criminelen zien er steeds echter uit. Ze gebruiken AI voor bijvoorbeeld betaalverzoekfraude, (bank)helpdeskfraude of identiteitsfraude. Hiervoor zetten ze AI in op verschillende manieren:
Deepfakevideo
Met AI kunnen criminelen stemmen en gezichten namaken. Maar hoe werkt deepfake-fraude precies? AI plakt beelden en stemmen samen tot een nieuwe video die niet echt is. Criminelen gebruiken dit onder andere bij investeringsfraude of nepaanbiedingen. Je ziet bijvoorbeeld iemand die lijkt op een beroemdheid of een bekende van je. Die persoon vertelt je over een ‘unieke’ kans. Maar de video is helemaal niet echt. Criminelen gebruiken deepfakevideo’s omdat mensen een bekend gezicht sneller vertrouwen.
Deepfake-stemmen
Criminelen kunnen stemmen goed namaken met AI. Deze deepfake-stemmen zijn één van de nadelen van AI voor jouw online veiligheid. Met AI maken criminelen bijvoorbeeld de stem na van een bankmedewerker. Of zelfs van een familielid. “Hé mam, mijn telefoon is kapot. Kun je snel geld overmaken voor een nieuwe?” De stem klinkt echt. Maar het is een deepfake: een kopie van een bestaande stem. Je vertrouwt het snel. En dat maakt deze vorm van fraude zo gevaarlijk.
WhatsAppfraude
AI kan jouw schrijfstijl nadoen. Zo sturen criminelen berichten die precies klinken alsof ze van iemand komen die je kent. Bijvoorbeeld van een vriend of familielid. De toon klopt. Het taalgebruik ook. En criminelen gebruiken soms informatie die je hebt gedeeld op sociale media. Ze noemen bijvoorbeeld de naam van je kind, werk of je hobby. Zo lijken de berichten nog betrouwbaarder.
Gekloonde e-mails
Criminelen gebruiken AI om e-mails van bijvoorbeeld je bank of verzekeraar na te maken. Ze gebruiken hiervoor oude e-mails. Het logo, de kleuren en de toon kloppen. Met AI passen ze kleine dingen aan, zoals het rekeningnummer. Omdat de mail echt lijkt, klikken veel mensen op de link in de mail. Maar deze stuurt je naar een nepwebsite. En daar proberen criminelen jouw gegevens te stelen.
Hoe gebruiken criminelen AI?
Om teksten te maken die er echt en betrouwbaar uitzien, gebruiken criminelen taalmodellen. Deze modellen leren van teksten van mensen die online staan. Ze nemen de toon en de gebruikte woorden over. De taalmodellen kunnen hiermee nieuwe teksten maken die precies hierop lijken.
Voor stemfraude gebruiken criminelen stemmodellen. Deze modellen doen hetzelfde als taalmodellen. Alleen gebruiken ze geluidsfragmenten die online staan. Ook dit kan een stemmodel namaken. Zo kunnen woorden met dezelfde stem worden uitgesproken.
De informatie voor deze modellen halen criminelen vaak van sociale media of bedrijfswebsites. Zo weten ze niet alleen hoe je klinkt of welke woorden je gebruikt. Criminelen zien ook wie jouw leidinggevende is of met welke bedrijven je werkt. Met die gegevens maken ze een geloofwaardig verhaal.
AI bij bankhelpdesk- en betaalverzoekfraude
Bankhelpdeskfraude en betaalverzoekfraude zijn twee vormen van oplichting die steeds meer voorkomen door AI. Bij bankhelpdeskfraude doen criminelen zich voor als een medewerker van je bank. Ze bellen je zogenaamd om je rekening te beschermen. En zeggen dat er afschrijvingen zijn die niet kloppen.
Door AI klinkt zo’n telefoontje steeds overtuigender. Criminelen gebruiken soms een nagebootste stem van een medewerker. Ook kunnen ze met AI vooraf precies de goede vragen voorbereiden. Daardoor lijkt het alsof je met een echte bankmedewerker praat. Ze vragen je bijvoorbeeld om:
- in te loggen via een link om je rekening te ‘beveiligen’;
- je pincode door te geven;
- geld over te maken naar een ‘veilige’ rekening.
Je denkt dat je geholpen wordt. Maar in werkelijkheid geef je al jouw informatie aan criminelen. En geef je ze toegang tot je rekening.
Bij betaalverzoekfraude sturen criminelen een bericht dat lijkt op dat van een vriend of familielid. “Kun je jouw deel van het etentje alvast voorschieten? Hier is de link.”
Door AI is de toon van het bericht persoonlijk. De naam en profielfoto kloppen. Het bedrag lijkt logisch. Maar zodra je betaalt, gaat het geld direct naar de crimineel.
Hoe herken je AI-misleiding?
Met AI wordt fraude steeds overtuigender. Hoe herken je berichten die gemaakt zijn met AI die niet betrouwbaar zijn? Er zijn signalen waaraan je deze vorm van fraude kunt herkennen.
Het beeld of geluid klopt niet
Lijkt het beeld echt, maar heb je het gevoel dat er iets niet klopt? Let dan goed op. Bij deepfakevideo’s knipperen de ogen soms minder. Of de lippen bewegen niet goed mee met het geluid.
De stem klinkt net té perfect
Deepfake-stemmen hebben soms geen achtergrondgeluid. Ze klinken vlak, zonder pauzes of emotie.
Een beller praat in korte, onnatuurlijke zinnen
AI-stemmen hebben moeite met spontaan praten. Ze herhalen soms dezelfde woorden. Of ze antwoorden niet direct op jouw vraag.
Een bericht past iets te goed bij jouw situatie
Soms worden in een e-mail persoonlijke details genoemd die je bank niet kan weten. AI gebruikt informatie van sociale media. Daardoor lijkt het bericht persoonlijk. Maar het is niet logisch dat je bank of verzekeraar dit weet.
De schrijfstijl klopt, maar voelt nét anders aan
AI kan een toon en gebruikte taal goed kopiëren. Toch zijn zinnen soms te netjes of te strak. Ook missen de foutjes die iemand normaal wel eens maakt.
Je krijgt te snel een reactie
AI reageert vaak direct, zonder nadenktijd. Ook kunnen de berichten op vreemde momenten binnenkomen. Bijvoorbeeld midden in de nacht. Een vriend of collega stuurt je op dat moment waarschijnlijk geen bericht.
Tips: wat kun je doen om jezelf te beschermen?
Door AI is fraude steeds moeilijker te herkennen. Maar gelukkig kun je zelf veel doen om criminelen geen kans te geven:
1. Let op met het delen van persoonlijke informatie
Let op welke gegevens je deelt op sociale media. Denk aan telefoonnummers, adressen of foto’s. Criminelen kunnen hier gebruik van maken.
2. Vraag iets dat alleen de echte persoon weet
AI-oplichters antwoorden onduidelijk. Ze kunnen geen makkelijke, persoonlijke vraag beantwoorden. Of ze veranderen snel van onderwerp.
3. Controleer altijd via een ander kanaal
Krijg je een e-mail of een appje met een betaalverzoek? Loop even langs als het gaat om een collega om te vragen of het klopt. Of bel eerst voordat je betaalt. Gebruik daarvoor nooit het telefoonnummer uit het bericht zelf. Want ook dat kan nep zijn.
4. Deel geen codes, wachtwoorden of pincodes
Geen enkele bank vraagt hierom. Niet in een mail. Niet per telefoon.
5. Gebruik tweestapsverificatie
Met een extra beveiligingsstap maak je misbruik een stuk moeilijker. Lees hier hoe tweestapsverificatie werkt.
6. Twijfel je? Vraag het na!
Heb je het gevoel dat er iets niet klopt? Neem contact op met je bank, verzekeraar of persoon van wie het bericht zou komen. Of kijk op fraudehelpdesk.nl voor tips.
Blijf goed opletten, dan kun je veel ellende voorkomen. AI maakt criminelen slimmer, maar jij kunt ze te slim af zijn.
Meer over veilig met geld omgaan
Wil je meer lezen over veilig met geld omgaan? Wij hebben verschillende soorten fraude voor je op een rij gezet. Zo kun je ze herkennen én voorkomen.
